‘Noodzaak tot meer discussie over omgevingsveranderingen!'

Lia van Doorn doet bij maatschappelijk werkers een pleidooi om alerter te zijn op omgevingsveranderingen. En daar over te discussiëren: ‘We hebben behoefte aan stevige professionals, om de veelheid aan veranderingen aan te pakken. En daar is discussie voor nodig!’.

Lia van Doorn,  lector Innovatieve Maatschappelijke Dienstverlening aan de Hogeschool Utrecht, deed haar pleidooi tijdens de Marie Kamphuis-lezing 2009. Voor een volle zaal gaf zij bij Movisie in Utrecht voorbeelden waaruit blijkt dat professionals nieuwe wegen moeten zoeken, nieuwe keuzes moeten maken om antwoorden te vinden op omgevingsveranderingen.
Volgens Van Doorn is de beroepstraditie in het voordeel van de professie maatschappelijk werk; de beroepsstandaard (o.a. Beroepsprofiel en Beroepscode) hebben de tand des tijds doorstaan. Ook de positie, tussen cliënt en samenleving in, maakt dat maatschappelijk werkers de signaleringsfunctie inhoud kunnen geven. Daarvoor zijn debat en sociale actie nodig. Sociale actie niet a la de jaren zeventig, dus niet politiserend, maar in bondgenootschap met o.a. managers: ‘Zoek het maatschappelijk debat en neem standpunten in’.
De voorbeelden die Lia van Doorn gaf, prikkelen tot discussie. Zo vertelde ze dat ze van maatschappelijk werkers hoorde dat de Stedelijke Woningdienst wil dat zij het melden als hun cliënten in illegale onderhuur zitten of zelf onderverhuren. Betreffende professionals meenden dat ze dat niet zullen doen. Een ander voorbeeld illustreerde dat hier divers over wordt gedacht, want in een andere organisatie was besloten dat maatschappelijk werkers het moeten melden als zij uitkeringsfraude signaleren. ‘De gemeente eist dat’.
Deze voorbeelden illustreren de noodzaak tot discussie onder de beroepsgroep, meent Van Doorn en sluiten aan bij haar eerder pleidooi tot meer morele oordeelsvorming. ‘De vele veranderingen bieden de beroepsgroep ook de kans om zich te ontwikkelen, blijvend te leren’, aldus Lia van Doorn.

Aansluitend betoogde Lou Jagt in zijn co-referaat dat er ook en vooral stil gestaan moet worden bij de vraag of het maatschappelijk werk wel effectief is. ‘Zo lang er geen eensluidend onderzoek wordt gehouden naar de effectiviteit van het werk, is het ook speelbal van bezuinigingen en zijn professionals kwetsbaar’, aldus Jagt.

De Marie Kamphuis-lezing 2009 van Lia van Doorn en het co-referaat van Lou Jagt zijn in boekvorm (aanbevolen!) uitgegeven: Maatschappelijk dienstverlenen in een veranderende omgeving. Marie Kamphuis Stichting. Uitgeverij: Bohn Stafleu van Loghum: www.bsl.nl
Info over de Marie Kamphuis Stichting: www.mks.nl

Hieronder een eerste aanzet tot discussie: 

Beroepsgeheim op hellend vlak?

Uit de voorbeelden van Lia van Doorn en uit signalen uit de praktijk blijkt dat er meer discussie en duidelijkheid nodig is over het omgaan met vertrouwelijkheid in het maatschappelijk werk.
De reactie op de voorbeelden zijn niet alleen divers, maar lijken soms ook haaks op de beroepscode te staan!
Is er sprake van een glijdende schaal bij het interpreteren van vertrouwelijkheid in het beroep?
Illegale onderhuur melden aan de woningdienst of uitkeringsfraude melden aan de sociale dienst wordt meer en meer als normaal beschouwd.
Een manager vertelde na afloop van de lezing van Lia van Doorn dat het in zijn organisatie ook regel is. 'Daarover zijn afspraken met de gemeente gemaakt!'
Hij meent dat het beroepsgeheim van een maatschappelijk werker niet is te vergelijken met het medisch beroepsgeheim van een arts.
'Daarnaast veranderen de maatschappelijke normen, eisen gemeenten een andere opstelling van ons en vinden we dat als we vooraf aan clienten zeggen dat we in voorkomende gevallen wetsovertredingen zullen doorgeven, dat we dat ook mogen doen.', aldus dezelfde manager.

De beroepscode is duidelijk: art. 12 zegt dat de maatsch.werker de plicht heeft tot geheimhouding over alles wat hem over de persoon en dienst omstandigheden ter kennis is gekomen.
De wet is ook duidelijk: art. 272 van het Wetboek van strafrecht zegt dat het opzettelijk schenden van het beroepsgeheim strafbaar is.
De plicht tot geheimhouding wordt slechts opgeheven door de toestemming van de client of indien levensbelangen ernstig worden bedreigd, gedoeld wordt op o.a. huiselijk geweld (Code art. 11).
Bovendien geldt dat de plicht tot geheimhouding niet wordt opgeheven door de uitsluitende toestemming van de client (Code art. 13; bijv. toestemming aan begin van de hulpverlening).

Natuurlijk, ketensamenwerking vraagt een pragmatische opstelling. Maar dat betekent niet dat de uitgangspunten van het beroep ter zijde mogen worden geschoven. Kennen de professionals en hun managers die uitgangspunten nog? Of worden die onder druk van o.a. financiers of maatschappelijke normen steeds minder waard? Als je naar bovenstaande signalen uit de praktijk kijkt lijkt het er sterk op. De professionals zullen daarmee onder een nog hogere druk komen te staan, dan ze door werkdruk veelal al staan. Dat vraagt om meer uitwisseling van ervaringen en meningen, om heldere standpunten; op beroepsniveau en op regionaal/lokaal niveau. Want wie overtreedt er eigenlijk een wet?  

Conclusie
Ja, er is sprake van een hellend vlak bij het interpreteren van vertrouwelijkheid in het maatschappelijk werk.

En ja, Lia van Doorn heeft groot gelijk dat hier een grote noodzaak is tot discussie en oordeelsvorming.
Maatschappelijk werkers en managers zullen die discussie, lokaal en landelijk moeten gaan voeren. 
Maatschappelijk werkers in de organisatie van bovengenoemde manager - en die manager zelf - beseffen waarschijnlijk niet dat zij mogelijk zelf de wet overtreden! En wie meldt DAT bij het College van Toezicht of justitie? 
Jaap Buitink

Wilt u reageren? Dat kan in de kennisgroep 'Professionalisering Maatschappelijk Werk' op deze site. Als u nog geen lid bent van deze kennisgroep nodigen wij u graag uit zich aan te melden bij deze kennisgroep; waarin veel meer informatie over de professionalisering van het maatschappelijk werk staat.
Voor reacties: ga in kennisgroep Professionalisering Maatsch. Werk naar het nieuwsitem "Overtreden maatsch. werkers de wet?' 

en klik/reageer daarna in de rechterkolom op 'Beroepsgeheim op glijdende schaal?'