Sociale professionals en morele oordeelsvorming
Professionals die afstappen op Multi-problemgezinnen, randgroepjongeren, vereenzaamde ouderen, veelplegers, woningvervuilers, slachtoffers en daders van huiselijk geweld of overlastveroorzakers, staan dicht bij de ‘frontlinie’. Het werk van deze sociale professionals is sterk normatief geladen, beladen met waardenconflicten. Ze betreden onontgonnen terrein, ze snijden heikele onderwerpen aan. Ze zoeken naar antwoorden op ethische vragen, waar de samenleving mee worstelt, zonder dat die samenleving hen concrete handreikingen biedt voor hoe te handelen en vanuit welk moreel kader. Sociale professionals in de frontlinie hebben kortom impliciet de plicht gekregen tot moraliseren, maar niet het maatschappelijk mandaat, de normatieve kaders, de ruimte en het vertrouwen dat daar voor nodig is. Ze zien zich gesteld voor vrijwel onoplosbare dilemma’s, waar de samenleving geen weet van heeft. Tenzij het mis gaat, als er doden vallen. Dan worden professionals die zich in wespennesten hebben gewaagd aan de schandpaal genageld. Dit kan bij frontliniewerkers gemakkelijk leiden tot handelingsverlegenheid. Het risico bestaat dat ze uit zelfbehoud de moeilijkste cliënten en lastigste dilemma’s links laten liggen.
Morele oordeelsvorming in de schijnwerpers
Bovenstaande tekst is zeer kort samengevat voor dr. Lia van Doorn reden genoeg om morele oordeelsvorming van professionals in de frontlinie in de schijnwerpers te zetten. En dat deed ze dan ook  op 16 juni jl. tijdens een openbare les bij haar installatie als lector aan het
lectoraat Innovatieve Maatschappelijke Dienstverlening; een gezamenlijk initiatief van Hogeschool Utrecht, het Oranje Fonds en de Nederlandse Vereniging van Maatschappelijk Werkers (NVMW).

‘Goud in handen’
Lia van Doorn weet het toenemend belang van morele oordeelsvorming uitstekend te verwoorden. Ze meent, terecht, dat dit thema de afgelopen decennia relatief weinig aandacht heeft gekregen. Binnen organisaties is er niet altijd evenveel oog voor. Managers houden zich meer bezig met organisatorische problemen en interne regelgeving. Daarnaast zij er een aantal maatschappelijke ontwikkelingen die er op wijzen dat in de toekomst de noodzaak tot morele oordeelsvorming toeneemt. Zoals de ontzuiling, het wegvallen van gezagsdragers en collectieve normativiteit, toename van Multi-etnische en multiculturele diversiteit. Frontliniewerkers vervullen, volgens Van Doorn, een essentiële rol in het aandragen van oplossingen voor de heikele maatschappelijke vraagstukken. Professionals die kennis hebben of verzamelen over die vraagstukken, hebben goud in handen: want wie weet wat er lokaal speelt, is in staat om (mee) te bedenken hoe maatwerk geleverd kan worden: “Ze zouden dat maatschappelijk debat meer moeten aanjagen. Ze zijn immers de voorlopers van ons gedeelde ethisch besef. Wat dat betreft zijn het frontliniewerkers in de dubbele betekenis.”

Versterking van reflectieve grondhouding
Morele oordeelsvorming van professionals in de frontlinie wordt object van onderzoek van het lectoraat Innovatieve Maatschappelijke Dienstverlening. Het doel is versterking van de reflectieve grondhouding van professionals en het zoeken naar vormen om de zorgvuldigheid bij de oordeelsvorming te vergroten en om de toetsing en verantwoording te verstevigen. Welke dilemma’s komen professionals tegen en hoe komen ze tot morele oordeelsvorming? Via onderzoek worden de verschillende manieren waarop professionals omgaan met morele dilemma’s verzameld, gebundeld en op metaniveau geanalyseerd. Dit alles uitmondend in concrete handvatten, werkwijzen en methodieken.

Boeiend
Een zeer boeiende openbare les onder de titel ‘Sociale professionals en morele oordeelsvorming’, onder welke titel de les ook in een boekje is verschenen. Voor elke sociale professional, maar ook voor managers, beleidsmakers en politici die zelf tot een (morele) oordeelsvorming over de rol van sociale professionals in de frontlinie willen komen interessant om te lezen. Het boekje, 30 tekstpagina’s, leest makkelijk en biedt professionals en organisaties uitdagende stellingen en vragen ter discussie. Wat te denken van:

Ø   ‘Managers beschouwen het omgaan met morele dilemma’s vaak als een onderdeel van het professionele handelen waar de professional zelf verantwoordelijk voor is’

Ø  ‘Managers trachten de professionele kwaliteit te vergroten via technische, rationele standaarden, via procedures, richtlijnen, HKZ-certificeringen en planning- en control-systemen’

Ø  ‘Waar leggen sociale professionals de grenzen als ze een beroep doen op de zorgtaken van burgers?’

Ø  Hoeveel steun moeten cliënten krijgen van familieleden, vrienden of buren en wanneer is de grens bereikt en kan er professionele hulp worden ingezet?’

CasusConsult
CasusConsult zal dit innovatieve onderzoek van het lectoraat met belangstelling volgen en waar mogelijk ontwikkelingen publiceren. CasusConsult nodigt Lia van Doorn, andere betrokkenen en belangstellenden graag uit om daarbij ook gebruik te maken van de mogelijkheden van CasusConsult. Waar bijvoorbeeld wordt gesteld dat 'een passende vorm van intercollegiale consultatie wordt ontwikkeld', wijzen we op de mogelijkheden die CasusConsult daartoe al in digitale vorm biedt. In aparte kennisgroepen kunnen op landelijke schaal interessante casussen,  waar morele, ethische vragen aan zijn gekoppeld, worden geplaatst. En kan discussie plaatsvinden en worden linken naar andere relevante casussen, artikelen, websites en overige informatie automatisch getoond.  

Informatie
Sociale professionals en morele oordeelsvorming’, door Lia van Doorn, is een uitgave van de Hogeschool Utrecht / Lectoraat Innovatieve Maatschappelijke Dienstverlening i.s.m. het Oranje Fonds en de NVMW.
De uitgave is als pdf-bestand te downloaden van www.socialeinnovatie.hu.nl (bron) of op deze site in de Kennisgroep Professionalisering Maatschappelijk Werk (onder 'bijlagen'). Zie verder ook discussies over professionalisering in deze Kennisgroep (inloggen nodig).